Restoration ecology
Laws and regulations

Een voorbeeld van natuurherstel: Scheelhoekeilanden

In het Haringvliet zijn midden jaren ’90 eilandjes aangelegd als broedhabitat voor kustbroedvogels. Geleidelijk aan zijn deze Scheelhoekeilanden echter minder geschikt geworden voor kustbroedvogels. In opdracht van Natuurmonumenten hebben we samen met Deltamilieu Projecten een herinrichtsplan opgesteld, incl. langjarig beheer en kostenramingen. Het project is een mooi voorbeeld van actief herstel van een natuurgebied, zoals bedoeld in de Natuurherstelverordening.

Veranderingen in kustgebieden

Het areaal broedhabitat voor kustbroedvogels is door de Deltawerken fors afgenomen. Met de aanleg van de Scheelhoekeilanden (en vergelijkbare projecten) is nieuw broedhabitat gecreëerd voor meeuwen, sterns, plevieren en kluut. Geleidelijk zijn de Scheelhoekeilanden echter minder geschikt geworden door vegetatiesuccessie, opkomst van grondpredatoren, cumulatie van organisch materiaal in de bodem, alternatieve broedplekken en overstromingsrisico’s. Deze veranderingen zien we ook elders optreden, met daarnaast een forse impact van bijvoorbeeld recreatie.

In de afgelopen decennia broedden er op de Scheelhoekeilanden grote aantallen dwergsterns, visdieven, grote sterns, kluten en ook bontbekplevieren en kleine plevieren. Gezien de druk op de populaties kustbroedvogels in Nederland, is herstel en verbetering van hun broedhabitat noodzakelijk.
Bontbekplevier (foto: Bas van den Boogaard)

Effecten van maatregelen

Eerder uitgevoerde beheermaatregelen en tussentijdse herinrichting zijn door ons vergeleken met de ontwikkeling van de aantallen broedparen. Zijn er maatregelen die effect hebben gehad op het aantal broedparen? En wat kunnen we daarvan leren voor het opstellen van een nieuw plan?
Ook hebben we op basis van exacte nestlocaties en nauwkeurige waterstandsmetingen het risico op overspoeling van legsels bepaald.

Uit de analyse is gebleken dat sommige maatregelen beter niet herhaald kunnen worden (bijvoorbeeld experimenten met betonplaten en een zandcementmengsel). Deze maatregelen zijn weliswaar succesvol in het remmen van vegetatiesuccessie, maar blijken minder geschikt voor het daadwerkelijk broeden van vogels (betonplaten) of blijken niet duurzaam door degradatie en problemen met beheer (zandcementmengsel).

Nieuwe beheermaatregelen zoals het aanbrengen van zout, jaarlijks maaibeheer, het incidenteel terugzetten van de toplaag van de eilanden en actief beheer van grondpredatoren zijn wel werkbaar en succesvol.

Een nieuw plan voor herstel

Samen met Natuurmonumenten hebben we in detail een plan uitgewerkt.
Per eiland zijn tot op de centimeter nauwkeurig nieuwe hoogteprofielen voorgesteld en zijn de taluds van de eilanden aangepast. Hiermee ontstaat een groter areaal van iets hoger liggend broedhabitat. Met de aangepaste hoogteprofielen en herdimensionering worden risico’s op overspoeling van legsels flink verkleind. Op de meeste eilanden wordt een nieuwe laag voedselarm marien zand aangebracht. Van alle eilanden zijn gedetailleerde kaarten gemaakt (schaal 1:2000).

Opvolgend beheer is cruciaal in duurzaam behoud van de eilanden voor kustbroedvogels. Daarom hebben we een schema opgesteld voor de komende 30 jaar. Dit plan is voornamelijk gericht op het remmen van vegetatiesuccessie en beheer van grondpredatoren. En er is veel aandacht besteed aan de praktische uitvoerbaarheid van maatregelen, in combinatie met de effectiviteit ervan. Daarmee kan het plan snel overgaan tot realisatie.

Download hieronder het rapport 'Herstelplan Scheelhoekeilanden'.

Herstelplan Scheelhoekeilanden