Handreiking natuurvriendelijke oevers

Gemeente Utrecht en Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) willen op veel plekken in de stad de oevers aanpakken. Deze wens is vastgelegd in het Programma Gezond water in Utrecht. Meer natuurvriendelijke oevers zijn (naast vele andere aanpassingen) belangrijk om stadswateren gezond te houden. We benutten dus de natuur voor een betere leefomgeving, maar hoe faciliteren we nou de best mogelijke natuur op een plek? Ontwerpers spelen hierin een cruciale rol, omdat zij aan de basis staan van ruimtelijke keuzes en de vormgeving.

Meer ruimte voor natuurvriendelijke oevers (NVO’s) betekent nóg een extra ruimtevraag, terwijl in de stad al veel functies dringen om ruimte. Dit levert op elke plek weer een puzzeltje op. Als ontwerper ben je dan gebaat bij meer kennis over alle aspecten die van invloed zijn op de natuurlijke ontwikkeling van je oever. Niet op elke plek is een ideaal oeverprofiel mogelijk; vaak is daar te weinig ruimte voor. Ook bij minder beschikbare ruimte kan een goed oeverontwerp echter veel natuurwaarde toevoegen. Maar welke dimensies kies je dan en waarom? Met welke aspecten moet je nog meer rekening houden? Denk tijdens het ontwerp alvast aan schaduw, bladval, golfslag en vraat. En als in het beleid een doel genoemd staat, bijvoorbeeld voor de Kaderrichtlijn Water (KRW), wat kan je als ontwerper dan het beste doen om dat doel te behalen? Op al deze vragen geeft de handreiking antwoord.

We hebben informatie over groeiplaatsen en natuurdoelen gecombineerd met de mate waarin ruimte voor een NVO kan worden gevonden. Dit leidt tot voorbeeldprofielen, die vanuit de huidige situatie het water in of de kant op kunnen worden ontwikkeld. Net waar er ruimte kan worden gevonden. Deze voorbeeldprofielen hebben ook een relatieve waardering meegekregen (een score in aantal sterren), waaruit de bijdrage aan de waterkwaliteit en de biodiversiteit kan worden afgelezen.

In een interactief deel van de handreiking kan de ontwerper vanuit het gekozen principeprofiel verder doorklikken naar waardevolle optimalisaties. Optimalisaties zijn er zowel voor de breedte van de oever als voor de lengterichting van de watergang. Hiermee krijgt de ontwerper duidelijkheid over wat het voor zijn of haar werk betekent om de algemene stelregel voor natuurontwikkeling ‘hoe meer variatie, hoe beter’ toe te passen.

Speciale aandacht gaat uit naar de aanleg van de NVO’s; het ontwerp moet immers uitgevoerd kunnen worden. Welke planten zet je in het water en op de oever? Ook het toekomstig te voeren beheer is al tijdens het ontwerpproces van groot belang. De gebruikte beheervoertuigen geven enerzijds uitgangspunten voor het ontwerp. Anderzijds kan juist de beheerder een nieuwe natuurlijke oever tot een succes maken, wanneer hij in staat wordt gesteld het op natuurvriendelijke wijze, gefaseerd en flexibel te beheren. Dit vind je ook terug in het stappenplan natuurvriendelijke oevers ontwerpen (zie hieronder).

In de gemeente Utrecht draagt de handreiking natuurvriendelijke oevers voor ontwerpers bij aan het handboek openbare ruimte. Wil je zelf een natuurvriendelijke oever ontwerpen en zit je niet in Utrecht? Download dan hieronder onze folder 'Krachtig ontwerp voor waardevolle oevers' en vraag met de QR-code achterop de folder gratis het inlegvel voor ontwerpers op!